Matrics Teipoleg Cyweiriau Iaith

Yn yr ymarferiad isod, diffinnir cywair i olygu dosbarthiad sy’n dangos lefel berthynol yr iaith a ddynodir yn unigol i geirem, term neu fath o destun.

At ddibenion casglu corpws, mae’n gymorth i ni fedru adnabod rhai teipiau gwahanol o destun yn awtomatig, a cheisio dosbarthu testunau o’r un teip yn unol â hynny. Gellir cael sawl model gwahanol i ddosbarthu ac adnabod cyweiriau, bwriad yr isod yw cynnig patrwm i gynorthwyo’r gwaith hynny yn gyfrifiadurol, yn hytrach na chynnig canllawiau ysgrifennu.

Nid yw’r isod yn ddosbarthiadau caeedig, ac fel arfer ceir cymysgedd o nodweddion gwahanol mewn testunau. Amlder y defnydd o wahanol nodweddion sy’n cynorthwyo’r peiriant i gael gwell syniad o’r cywair dan sylw, yn hytrach na bodolaeth syml nodweddion unigol mewn testun penodol.

Dynoda * ffurf sydd wedi’i rhagnodi yn arddulliadur Cyfieithwyr Llywodraeth Cymru ond sydd ddim o reidrwydd yn cyfateb i deipoleg disgrifiadol o’r gwahanol gyweiriau.

Dynoda ** ffurf sydd wedi’i rhagnodi mewn Cymraeg Clir.

Wrth gyfeirio at eirfa, golyga ‘safonol’ yma ffurfiau sydd wedi’u nodi fel arfer ym mhrif eiriaduron y Gymraeg.



 

Hynafol

Clasurol

Ffurfiol

Technegol

Niwtral

Iaith symledig / Cymraeg Clir

Anffurfiol

Anffurfiol iawn/llafar

Tafodieithol

Sathredig

Llawnder ffurfiau’r ferf

Yr ydwyf…..

Yr wyf….

Rwyf….

Rwy….

Rwy….

Rwy….

Dw i… [*Rydw i…]

Dw i …./Wi…./I fi….

Dw i …./Wi…./I fi….

Fi….

Modd dibynnol

X

X

X

X

X

X

X

Defnydd o’r amhersonol

X

Yn fwy cyffredin yn y gorff. na’r pres.

X

X

X

Cwmpasog a chryno

Cryno

 

Cryno

Cryno yn bennaf

Cryno yn bennaf

Cymysg. Defnyddio ‘caiff’ i oresgyn
problem cryno/cwmpasog

Cwmpasog ac eithrio rhai cyfarwydd iawn

Cymysg

Cymysg gyda’r cwmpasog yn llawer mwy cyffredin

Cwmpasog yn y gogledd, cryno anffurfiol
yn y de (e.e. es i yn lle euthum/ nes i fynd/ddaru mi fynd)

Ffurfiau amrywiol ansafonol yn
gyffredin

Terfyniad 3ydd lluosog pres.

–nt hwy

–nt hwy

–nt hwy

–nt hwy

–nt hwy/-n nhw

-n nhw

-n nhw

-n nhw

-n nhw

-n nhw

Geirynnau rhagferfol

X

X

Achlysurol

X

X

Rhagenwau personol

Chwi, chwychwi

Chwi/chi [*chi]

chi

Defnydd o ffurfiau personol yn brin

chi

chi

chi

Chi/ti

Chi/ti/chdi/fe

Chi/ti/chdi/fe

Negyddu

Nid ydwyf….

Nid wyf….

Nid wyf….

Nid wyf/ Dw i ddim…

Nid wyf/ Dw i ddim…

Dw i ddim…

Dw i ddim…  [*Dydw i ddim….]

Dw i ddim…

Dw i’m/Sai’n…./Sana i…./Nagw i….

Fi ddim….

Brawddeg hir, amlgymalog

X

X

X [**Dim mwy na 25 gair mewn brawddeg]

X

X

X

X

Geirfa

Gall gynnwys geiriau hynafol/
anarferedig

Gall gynnwys geiriau hynafol ond
arferedig

Geirfa gyfoes safonol

Termau technegol parth-benodol

Geirfa gyfoes safonol

Geirfa wedi’i symleiddio

Syml safonol

Syml gydag elfennau
cwtogi/cywasgu/ymwthiol

Marcwyr tafodieithol amlwg:

De: taw

ma’s/mâs, moyn, ffaelu

Gogledd: efo/ hefo, lan,rŵan

ddaru

Gall gynnwys geiriau anweddus,
rhegfeydd, llawer o eiriau Saesneg

Cwtogi/cywasgu

X

X

X

X

X

X

Llafariaid ymwthiol

X

X

X

X

X

X

 
 
Cyfatebiaeth Math Testun a Chywair

Noder: gall llenyddiaeth greadigol e.e. nofelau gynnwys nifer o gyweiriau gwahanol er mwyn cyfleu gwahanol effeithiau ac felly nis cymhwysir isod

  Hynafol Clasurol Ffurfiol Technegol Niwtral Iaith symledig / Cymraeg Clir Anffurfiol Anffurfiol iawn/llafar Tafodieithol Sathredig
Dyfyniadau o hen areithiau etc, testunau crefyddol

X

Deddfwriaeth, cytundebau gwladwriaethol

X

Adroddiadau pwyllgor, gweinyddiaeth gyhoeddus, newyddiaduraeth glasurol

X

Dogfennaeth dechnegol, papurau ymchwil

X

Traethodau plant ysgol, myfyrwyr, datganiadau i’r wasg

X

X

Ffurflenni, taflenni, gwefannau corfforaethol, ymgyrchoedd cyhoeddus

X

X

Ffurflenni, taflenni, gwefannau etc  iaith ragnodol

X

Newyddiaduraeth boblogaidd

X

X

Llythyrau preifat

X

Trawsgrifiadau o iaith lafar, sgriptiau wedi’u bwriadu i’w llefaru

X

Blogiau corfforaethol

X

X

Blogiau preifat

X

X

X

Facebook a chyfryngau cymdeithasol tebyg

X

X

X

Twitter

X

X

X